Ideologia gender


Ponieważ tzw. „ideologia gender” staje się coraz częściej tematem rozmów i refleksji rozmaitych ludzi dookoła, zechciałem się wypowiedzieć w kwestii tego co formalnie oznacza ten termin i skąd się wziął, bo wydaje mi się, że wiele osób tylko w pewien intuicyjny sposób wie o czym jest mowa oraz bierze ten termin za jakąś nazwę własną.

Wbrew pozorom, termin „ideologia gender” można odczytać zupełnie dosłownie. Jest to ideologia „płci społecznej”. Zacznijmy od tego czym jest ideologia. Posłużę się Wikipedią:

„Ideologia jest to powstała na bazie danej kultury wspólnota światopoglądów, u podstaw której tkwi świadome dążenie do realizacji określonego interesu klasowego lub grupowego albo narodowego. Mianem ideologii określa się każdy zbiór uporządkowanych poglądów – religijnych, politycznych, prawnych, przyrodniczych, artystycznych, filozoficznych – służących ludziom o tożsamych poglądach do objaśniania otaczającego ich świata. Społeczną funkcją ideologii jest artykulacja celów aktywności i dopuszczalnych sposobów ich osiągania oraz motywacja ich zasadności względami uznawanymi za wyższe niż jednostkowy interes. Zapotrzebowanie na ideologie wynika z właściwego ludziom poszukiwania odpowiedzi na pytania o sens i sposób istnienia.”

Ideologią gender będzie więc zbiór uporządkowanych poglądów objaśniających cechy i zachowania, role płciowe i stereotypy płciowe przypisywane kobietom i mężczyznom (biologicznym) przez pewne określone społeczeństwo i kulturę na bazie i na użytek których ta ideologia powstała. Użytek takiej ideologii to objaśnianie otaczającego świata nie tylko po to, aby go rozumieć, ale także po to, aby na fundamentach takiego objaśnienia można było opierać własne działania, wyznaczać cele i oczekiwania, zmieniać świat, tworzyć prawo, bazować dalsze filozoficzne konstrukcje i tendencje myślowe. Jest to więc bardzo poważna sprawa. Tak jak posiadanie określonej ideologii politycznej albo religijnej wpływa na całokształt życia danej osoby, na jej odbiór świata, ludzi i społeczeństwa oraz na to w jakim świecie i społeczeństwie taka osoba chce żyć, tak też i ideologia płci społecznej wywiera taki znaczący wpływ.

Jest bardzo ważne, aby zauważyć, że termin „ideologia gender” jest sam w sobie neutralny. Oznacza to, że ideologiami gender będą zarówno współczesne liberalne wspólnoty poglądów jak i poglądy dawniejsze np. tradycyjny katolicki pogląd na społeczeństwo. W gruncie rzeczy w literaturze sprzed 2000 roku można natrafić na nieformalne posługiwanie się terminem „ideologia gender” w odniesieniu właśnie do katolickiego światopoglądu na temat płci, a współczesne poglądy liberalne można tam spotkać pod nieformalnym wyrażeniem „nowa ideologią gender”. To, że dzisiaj termin „ideologia gender” zaczął być utożsamiany ze współczesnymi liberalnymi światopoglądami wskazuje na to, że światopoglądy te zaczęły być postrzegane jako dominujące. Nie są już „nowe” i nie zastępują „starego”.

Środowiska katolickie – powiązane ze „starą” ideologią – są zdecydowanie przeciwne współczesnym liberalnym ideologiom płci. W prasie i w Internecie można znaleźć rozmaite zestawienia argumentów za tym skąd ta przeciwność. Zestawienia te bywają krytykowane na brak klarowności czy też rozmaicie rozumianą racjonalną niespójność. Abstrahując od tego, że krytycy są zapewne ideologicznie uprzedzeni, to warto zauważyć pewną nierówność: ideologia katolicka jest jedna, scentralizowana, mocno uformowana, a współczesne ideologie liberalne to zdecentralizowany zlepek rozmaitych swobodnie łączących się poglądów, którym daleko do ostatecznej formy. Stąd, jest łatwo podejmować krytykę ideologii katolickich, a bardzo trudno podjąć krytykę ideologii współczesnych liberalnych jako zawsze nie do końca określonych, niezweryfikowanych przez czas i zdarzenia.

Warto podkreślić, że to nie jest pierwszy raz, gdy dochodzi do starcia takich ideologii. Aktualnie, do takiego starcia doszło na przełomie XVIII i XIX wieku w USA i w Europie Środkowo-Zachodniej, gdy zaczęto kwestionować role społeczne przypisane płciom. Odnotowano wówczas znaczące pogorszenie obyczajów – w literaturze można znaleźć informacje o tym, że nawet w dosyć mocno zdyscyplinowanej Wielkiej Brytanii na co trzecim ślubie panna młoda była w ciąży. Niebawem jednak po wydaniu skandalizującej opowieści „The Female Marine” (1815 r.) społeczeństwo zareagowało masowym i bardzo gwałtownym powrotem do dawnych wartości. W ciągu kilku lat wszelkie ideologie inne niż wiktoriańskie/katolickie zostały zupełnie zepchnięte na margines, a obyczaje ponownie się zaostrzyły. W USA doprowadziło to do powstania systemu wartości zwanego dzisiaj „Cult of True Womanhood„, który przez niektórych jest postrzegany jako radykalnie przeciwieństwo feminizmu.

Zainteresowanym polecam:

  • The Female Marine and Related Works„, Daniel A. Cohen, University of Massachusetts Press, 1997;
  • Google Books – poszukać w literaturze sprzed 2000 wzmianek o „gender ideology”.